Naukowa rozprawa o pasztecie ze śledzia

W najnowszym numerze czasopisma naukowego „Echa Przeszłości” (XXVI/2, 2025) znalazł się między innymi artykuł dra Wojciecha Krzysztofa Szalkiewicza pt. „Tropami warmińskiego pasztetu ze śledzia”. Tekst jest próbą odtworzenia historycznego przepisu jednej z potraw podawanych na dworze biskupa warmińskiego Ignacego Krasickiego w Lidzbarku Warmińskim pod koniec XVIII w., a obecnie jednego z najciekawszych produktów promujących region pod hasłem „Warmia jest smaczna”.

Jak napisał dr W. K. Szalkiewicz:

Najprawdopodobniej najstarszy przepis dotyczący pasztetu z ryby, który był spożywany w Prusach (których część stanowiła Warmia), znajduje się w tzw. „Królewieckiej książce kucharskiej” – zbiorze receptur powstałym najprawdopodobniej pod koniec XV wieku...

Współczesna historia pasztetu ze śledzia zaczęła się pod koniec 2024 roku w czasie tworzenia książki „Kuchnie Świętej Warmii. Biesiadnik kulinarny” przygotowywanej przez komórkę promocji Starostwa Powiatowego w Olsztynie w ramach serii wydawniczej „Biblioteczka Świętej Warmii”, prezentującej różne oblicza regionu. Tam pojawiła się informacja podana przez księdza Michał Fox, sekretarz przewielebnego XBW I. Krasickiego, że:

Po polowaniu obiad był w Smolnikach przedziwny, najbardziej zaś do gustu nam przypadł pasztet z śledzi Holenderskich, bo choć był tak wielki iak w Heilsbergu, tośmy go iednak w sześciu tak dobrze ziedli, że na półmysku nic a nic się nie zostało… 

Jako że nie zachował się oryginalny przepis na ów „pasztet z śledzi Holenderskich”, próbę jego odtworzenia podjęli się uczniowie Technikum Hotelarsko-Gastronomicznego w Olsztynku, których pracę nadzorowały panie Joanna Łukaszewicz oraz Danuta Szulc, nauczycielki przedmiotów gastronomicznych. Z miejsca stał się przebojem świątecznych stołów.

Z czasem trafił też do produkcji dzięki współpracy Powiatu Olsztyńskiego z Gospodarstwem Rybackim Gady Marleny i Dariusza Tubis. Już w czerwcu ubiegłego roku Warmiński pasztet ze śledzia został nagrodzony przez Marszałka województwa w konkursie „Nasze Kulinarne Dziedzictwo – Smaki Regionów”.

W „Gadach” powstał także „wariant mięsny” pasztetu – Forszmak warmiński z boczkiem.

Oba – jako regionalny produkt spożywczo-promocyjny tworzące Śledziowy Dwusłój Warmiński  w październiku ubiegłego roku zostały wyróżnione w prestiżowym konkursie Róża Regionów – Najlepsze Projekty Turystyczne Promujące Polskie Produkty Turystyczne, w kategorii „Projekt specjalny”.

W tym roku „warmiński dwusłój” startuje także w konkursie „Kryształy PR” w kategorii „Najlepsza kreatywna kampania promocyjna”. Ocena jury znana będzie w połowie marca.

„Echa Przeszłości” są wydawanym od roku 2000, głównym czasopismem naukowców z Instytutu Historii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, w którym drukowane są wyłącznie artykuły najwyższej jakości, będące rezultatami oryginalnych badań. Rada naukowa czasopisma składa się z profesorów reprezentujących polskie i międzynarodowe centra naukowe.

W. K. Szalkiewicz, Tropami warmińskiego pasztetu ze śledzia, „Echa Przeszłości” 2025, XXVI/2, s. 371-381.